III. Ahmed Kütüphanesi (Enderun Kütüphanesi)

Enderun Saray Okulu’nda eğitim gören içoğlanları için vakıf kütüphanesi olarak, Havuz Köşkü’nün yerine Sultan III. Ahmed (1703–1730) tarafından yaptırılmıştır. Enderun Avlusu'nun merkezinde yer alan Saray’ın ilk kütüphanesi olan bu binanın, cümle kapısı üzerindeki altı beyitlik Arapça manzume, ebced hesabıyla 1719 tarihini verir.  Kitabede Sultan III. Ahmed’in, içinde kitapların toplanacağı bu binayı, bilim öğrenmeyi özendirmek ve sevap kazanmak için kendi parasıyla yaptırdığı anlatılmaktadır.

Enderun Kütüphanesi de denilen bu yapı, tonozlu bir alt yapı üzerinde yükselen kubbeli bir orta mekândan oluşur. Bu mekân üç yandan eyvanlarla genişletilmiştir. Dış cephesi mermer kaplıdır. Kütüphanenin girişinde biri yapı tarafında diğeri avlu tarafında iki çeşmesi vardır. Saray da Lale Devri Köşk mimarisinin, özelliklerini yitirmeden ayakta kalabilmiş en güzel örneğidir.

Sultan III. Ahmed Kütüphanesi’nin içi 16. yüzyıl İznik çinileri ile kaplıdır. Çiniler, padişahların İstanbul’daki  diğer saray ve köşklerinden getirilmiştir. Kubbe ve tonozlar Lale Devri'nin bitkisel motifleriyle malakâri tekniğinde bezenmiştir. Pencere ve kapı kanatları fildişi kakma klasik geometrik desenlidir. Pencere ve kapı içleri 17. yüzyıl ulama çinileri ile kaplıdır, tavanları Bağdat ve Revan Köşkleri gibi geometrik taş kakmalıdır. Pencereler arasında gümüş tel kafesli gömme kitap dolapları yer alır. Sultan III. Ahmed’in kendi hazinesinde bulunan kitaplar ile Sultan I. Abdülhamid ve Sultan III. Selim tarafından vakfedilen kitaplardan oluşan koleksiyon, 1965 yılına kadar burada korunmuş, daha sonra Saray Kütüphanesi koleksiyonuna dâhil olmuştur.