Dördüncü Avlu

Dördüncü Avlu veya Dördüncü Yer olarak adlandırılan Saray'ın bu bölümü, Lale Bahçesi ve Sofa-i Hümâyûn adı verilen terastan oluşmaktadır. Mermer Sofa da denilen havuzlu teras, 17. yy. ilk yarısında Sultan IV. Murad (1623–1640) ve Sultan İbrahim (1640–1648) döneminde Haliç tarafına doğru genişletilerek yeni köşkler yapılmıştır. Mermer Sofa revakları bugünkü biçimini 1916’da almıştır.

Havuzlu terasın altındaki Lâla (Lale) Bahçesi’nde sultanların has oda olarak kullandıkları ahşap Sofa Köşkü ile Taş Köşk/Hekimbaşı Kulesi günümüze ulaşan yapılardır. İçinde çeşitli gül, lâle, sümbül, karanfil ve yasemin çiçeklerinin, portakal ve limon ağaçlarının yetiştirildiği tarhların bulunduğu bahçede üzüm bağları ve çeşitli meyve ağaçları da bulunmaktaydı.

Lale Bahçesi'nin Marmara tarafında 19. yüzyılda Saray’ın son yapıları olarak ampir üslupta inşa edilen Mecidiye Köşkü, Esvap Odası ve Sofa Cami vardır. Bahçe, günümüzde Gülhane Parkı olan Has Bahçe’ye Mecidiye Köşkü’nün mimarı Sarkis Balyan'ın üslubunu yansıtan kuleli Mabeyn Kapısı ile bağlanır.