Avrupa Porselenleri ve Camları

Müze koleksiyonunda Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde üretilen 5000 civarında porselen kap bulunmaktadır. Bu eserler, 18. yüzyılın başları ile 20. yüzyılın başları arasındaki dönemde üretilen Alman, Fransız, Avusturya, Rus porselenleri ile Varşova, İtalya, İspanya fayanslarından oluşmaktadır. Önemli bir bölümünü, Yıldız Sarayı’ndan devir ve satın alma yoluyla koleksiyona dâhil edilen eserlerin oluşturduğu bu porselenlerin arasında, genellikle sultana ve Saray erkânına diplomatik hediye olarak gönderilen erken dönem Avrupa porselenleri, ince işçilik ürünü olmaları açısından sahip oldukları değerle öne çıkar. Alman Porselenleri Almanya’da Polonya Kralı ve Saksonya Prensi II. August’un himayesinde ilk kez porselen üreten kişi, kimyacı Johann Friedrich Böttger’dir. Topkapı Sarayı koleksiyonunda bulunan Alman porselenlerini; Meissen, Dresden, Höchst, Berlin, Frankenthal, Nymphenburg damgalı porselenler oluşturmaktadır. Meissen damgalı porselenler Alman yapımı porselenlerin içinde önemli bir yer tutar. Saray koleksiyonunda, 1717’lere tarihlendirilen, erken dönem Meissen porselenlerinden örnekler vardır. Saray koleksiyonunda yer alan Almanya porselenlerinin ikinci grubunu, KPM damgalı Berlin porselenleri oluşturur. 1857 tarihli ve Tallibart imzalı porselen saat ve bir çift şamdan koleksiyonun en güzel eserleri arasındadır. Üçüncü grup Alman porselenleri ise, Mainz Prensliği sınırları içinde 1746 yılında üretime başlayan Höchst porselen fabrikasının ürünleridir. Nymphenburg porselen fabrikasında 1769-1774 yıllarında üretilen porselenler koleksiyonda bulunan Alman yapımı porselenlerin dördüncü grubunu oluşturur.

Avusturya Porselenleri 18. yüzyıl boyunca ve 19. yüzyılın ilk yarısında Meissen ve Viyana’daki porselen fabrikaları, Osmanlı İmparatorluğu’na ihraç ettikleri porselenlerin Osmanlı gelenek ve âdetlerine uygun olmasına büyük önem göstermişlerdir. Kapaklı tabaklar, tepsiler, şeker kutuları ve cezveler özellikle Osmanlı sarayı için bu doğrultuda verilen ürünlerdir.

Saray koleksiyonunda yer alan 1730 yapımı Viyana porselenlerinin ilk örneklerinden olan leğen-ibrik takımı ve masa üstü yemek servis seti, koleksiyonun en önemli eserlerindendir. Fransa Porselenleri Avrupa porselenleri arasında önemli bir grubu oluşturan Fransız yapımı porselenlerin üretimine 1738-1756 yıllarında Paris yakınlarındaki Vincennes Şatosu’nda başlanmıştır.  Fransa Kralı Louis Philippe (1830 - 1848) dönemine ait orman manzaralı yemek takımı, Saray koleksiyonu içinde çok özel bir yere sahiptir.

Koleksiyonun Fransa porselen grubunda 1770’de Limoge’da kurulan porselen fabrikasında üretilmiş olan eserler de yer alır. Bu eserlerden, 1867 yapımı bir çift güvercin heykeli Comolera imzası taşımaktadır.

Fransa porselen grubu arasında Baschet & Frere, Brever Brianchon ve Rousseau gibi özel atölyelerde üretilen eserler de vardır. Bu eserlerin arasında bulunan, Rousseau yapımı, Sultan Abdülmecid tuğralı ve Türk bayrağı desenli iki adet kapaklı tabak ile, 1820’lerde Paris’te üretilen, Jacob Petit damgalı sürahi, bardak, tabak ve kâseler, Saray koleksiyonunun en önemli Fransız porselenlerindendir.

Rus Porselenleri Saray koleksiyonundaki Rus porselenlerinin tamamı, imparatorluğun St. Petersburg’ta bulunan porselen fabrikasında üretilen, Çar I. Nicola damgalı porselenlerdir. Rus porselenleri, Çar I. Nicola tarafından Sultan II. Mahmud’a diplomatik hediye olarak gönderilmiştir. Arşiv belgelerinde, Çar I. Nikola’nın Sultan II. Mahmud’a gönderdiği yemek takımının 2000 parçadan oluştuğuna dair kayıtlar mevcuttur. Ancak, bugün Topkapı Sarayı koleksiyonunda bulunan Rus porselenlerinin sayısı 450 civarındadır.

Avrupa Fayansları Koleksiyonda yer alan ve İspanya, Fransa ve Almanya’da üretilen örnekleri içerisine barındıran Avrupa fayansları arasında en ön plana çıkanı, 1732 yılında Leh Kralı Stanislaus Poniatowski tarafından Sultan I. Abdülhamid’e diplomatik hediye olarak gönderilen yemek takımıdır. Japon “İmari” porselen tarzının taklidi olarak yapılan bu yemek takımında bulunan parçaların üzerinde padişahın övüldüğü sözler yazılıdır.

Avrupa Camları Koleksiyondaki Avrupa camları, ağırlıklı olarak leğen-ibrik takımları, tatlı hokkaları, kapaklı kâseler, küçük ve büyük tabaklar, sürahi ve bardaklar, şerbet kadehleri, şerbet ibrikleri, kahve fincanları ve zarfları, avize fanusları ve şamdanlardan oluşur. Koleksiyonda Bohemya cam ve kristalleri önemli bir yer tutar. Bohemya'da 17. yüzyılın ilk yarısından itibaren, cam sanayisinde devrim yaratan bir teknikle yeni bir cam türü üretilmeye başlanmıştır. Koleksiyonda, Bohemya Cam Fabrikası’nda çalışan Ludwig Moser’in 1857-1893 yıllarında ürettiği eserlerden, Sultan II. Abdülhamid için özel olarak yaptığı, kapaklı bir sürahiyle altı adet bardaktan oluşan takım bulunmaktadır. Saray koleksiyonunda ayrıca Fransız, İngiliz ve Rus yapımı cam örnekleri de yer almaktadır.